Từ di chỉ cổ xưa đến thương cảng Vân Đồn sầm uất

Hành trình hình thành nên Quảng Ninh hôm nay là một thiên trường ca về sự thích nghi và sáng tạo. Các di chỉ khảo cổ từ văn hóa Soi Nhụ, Cái Bèo đến Hạ Long đã minh chứng con người đã định cư tại đây từ 18.000 năm trước. Vùng đất này không chỉ có núi cao, biển rộng mà còn là vị trí chiến lược, nơi thương cảng Vân Đồn (thành lập năm 1149) từng là cửa ngõ giao thương quốc tế sầm uất nhất Đại Việt.

Vị thế chiến lược trong tâm thức người Quảng Ninh

Với người dân địa phương, Quảng Ninh không chỉ là đất mỏ mà là vùng đất "tựa núi, kề biển". Sách Đại Nam nhất thống chí từng ca ngợi nơi đây là nơi then chốt ven biển, với hệ thống cửa biển và đồn ải vững chắc. Chính địa thế này đã tạo nên bản lĩnh kiên cường của con người vùng biển Đông Bắc.

Kỷ nguyên "vàng đen" và dấu ấn lịch sử

Năm 1840, vua Minh Mạng cho phép khai thác than tại Yên Lãng (Đông Triều), đánh dấu bước ngoặt đưa Quảng Ninh trở thành "thủ phủ ngành than" của cả nước. Dưới thời thực dân Pháp, khu vực Hòn Gai - Cẩm Phả bị khai thác mạnh mẽ, biến những làng chài ven biển thành các đô thị công nghiệp.

• Sự chuyển mình: Từ những hầm lò thô sơ, ngành than đã kéo theo sự phát triển của cảng biển, đường sắt và nhà máy tuyển than.
• Bản lĩnh công nhân mỏ: Chính trong điều kiện làm việc khắc nghiệt, phong trào đấu tranh của công nhân vùng mỏ đã trở thành biểu tượng tinh thần bất khuất, góp phần làm nên giá trị văn hóa đặc trưng của Quảng Ninh ngày nay.

Từ mô hình "nâu" sang "xanh" – Tầm nhìn tương lai

Sau nhiều lần sáp nhập, ngày 30/10/1963, tỉnh Quảng Ninh chính thức được thành lập. Sau thời kỳ bao cấp, tỉnh đã có những quyết sách táo bạo để thoát khỏi sự phụ thuộc vào khai thác khoáng sản.

Chiến lược phát triển bền vững

Việc UNESCO công nhận vịnh Hạ Long là Di sản Thiên nhiên Thế giới năm 1994 đã tạo đà cho du lịch bứt phá. Quảng Ninh đã thực hiện thành công việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ "nâu" (phụ thuộc than) sang "xanh" (du lịch, dịch vụ, kinh tế số):

• Hạ tầng đồng bộ: Đầu tư bài bản vào cao tốc, sân bay quốc tế Vân Đồn và cảng tàu khách quốc tế Hạ Long.
• Liên kết vùng: Mở rộng không gian phát triển, biến Móng Cái thành cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng.
• Đô thị thông minh: Định hướng xây dựng thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương với hệ sinh thái kết hợp giữa di sản, biển đảo và biên giới.

Ngày nay, khi đến với Quảng Ninh, du khách không chỉ chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ vĩ của di sản thế giới mà còn cảm nhận được hơi thở của một đô thị hiện đại, nơi kinh tế đêm và công nghiệp văn hóa đang dần trở thành động lực mới cho sự phát triển thịnh vượng.

Nguồn tham khảo: Sách Địa chí Quảng Ninh, Quảng Ninh xưa và nay, Lịch sử Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh