Nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Quảng Ninh, Bình Liêu từ lâu đã được ví như 'Sa Pa thu nhỏ' của vùng duyên hải. Tuy nhiên, sức hút của vùng đất này không chỉ đến từ những cung đường biên giới kỳ vĩ hay những đồi cỏ lau trắng muốt, mà còn nằm ở kho tàng văn hóa vô giá của cộng đồng các dân tộc thiểu số. Với tỷ lệ đồng bào dân tộc chiếm trên 92,7%, chủ yếu là người Tày, Dao, Sán Chỉ, Bình Liêu đang đứng trước cơ hội vàng để biến di sản thành tài sản thông qua mô hình du lịch cộng đồng bền vững.

Dưới góc nhìn của các chuyên gia tư vấn du lịch, việc khai thác các giá trị bản địa không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn là 'chìa khóa' để bảo tồn văn hóa một cách sống động nhất. Khi người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ du lịch, họ chính là những 'đại sứ' tận tâm nhất trong việc gìn giữ nếp ăn, tiếng nói và các phong tục truyền thống của cha ông.

Di sản Soóng cọ: 'Linh hồn' của du lịch trải nghiệm

Đầu tháng 5 vừa qua, Ngày hội Soóng cọ năm 2026 với chủ đề 'Mạch nguồn Soóng cọ' đã mở màn cho chuỗi hoạt động văn hóa - du lịch trọng điểm của huyện. Đây không đơn thuần là một buổi lễ truyền thống, mà đã được nâng tầm thành một sản phẩm du lịch đặc trưng mang tính cạnh tranh cao.

Điểm khác biệt lớn nhất trong công tác tổ chức năm nay chính là sự xuất hiện của chương trình nghệ thuật thực cảnh tại Khu du lịch sinh thái thác Khe Vằn. Bằng cách kết hợp công nghệ trình diễn hiện đại với không gian núi rừng tự nhiên, di sản hát Soóng cọ của người Sán Chỉ đã được 'đánh thức' một cách đầy cảm xúc. Thay vì chỉ trình diễn trên sân khấu cứng nhắc, các làn điệu dân ca được vang lên giữa đại ngàn, giúp du khách cảm nhận sâu sắc hơn về sự gắn kết giữa con người và thiên nhiên Bình Liêu.

Sản phẩm du lịch độc bản từ đời sống thường nhật

Một trong những thành công của Bình Liêu là việc biến những hoạt động đời thường thành những trải nghiệm du lịch đắt giá. Bóng đá nữ Sán Chỉ là một minh chứng điển hình. Hình ảnh những người phụ nữ dân tộc trong trang phục váy chàm truyền thống, quấn khăn vấn đầu, nhiệt huyết tranh bóng trên sân cỏ đã tạo nên một dấu ấn thị giác và văn hóa vô cùng mạnh mẽ. Đây không chỉ là hoạt động thể thao mà còn là biểu tượng của sức sống và sự tự tin của phụ nữ vùng cao, thu hút đông đảo nhiếp ảnh gia và khách du lịch khám phá.

Bên cạnh đó, các hoạt động phụ trợ như đánh quay, đẩy gậy hay trải nghiệm quy trình sản xuất miến dong Bình Liêu – một sản phẩm OCOP nổi tiếng – đã tạo nên một hệ sinh thái dịch vụ đa dạng. Du khách đến đây không chỉ để xem, mà còn để chạm, để làm và để thưởng thức hương vị bản địa nguyên bản.

Chiến lược nâng tầm không gian văn hóa vùng cao

Để du lịch cộng đồng phát triển chuyên nghiệp, chính quyền địa phương đã triển khai Đề án 'Phát triển chợ trung tâm Bình Liêu thành chợ vùng cao mang đậm bản sắc văn hóa du lịch'. Đây là một bước đi chiến lược nhằm biến không gian giao thương thuần túy thành một 'bảo tàng sống'.

• Không gian kết nối: Chợ không chỉ là nơi mua bán nông sản mà còn là điểm hẹn văn hóa, nơi diễn ra các buổi giao lưu văn nghệ, trình diễn trang phục dân tộc.
• Kinh tế bản địa: Ưu tiên các gian hàng thủ công truyền thống, thổ cẩm và ẩm thực đặc trưng, giúp người dân địa phương trực tiếp tiêu thụ sản phẩm do chính tay mình làm ra.
• Trải nghiệm bốn mùa: Bình Liêu định hướng phát triển chuỗi hoạt động du lịch thu - đông gắn với ruộng bậc thang, mùa cỏ lau và các nghi lễ mừng cơm mới, đảm bảo dòng khách ổn định quanh năm.

Sự gắn kết mật thiết giữa doanh nghiệp và cộng đồng

Sự tham gia của các nhà đầu tư có tâm và có tầm là nhân tố quan trọng để hiện thực hóa các ý tưởng lớn. Dự án Khu du lịch sinh thái Thác Khe Vằn do Công ty CP Dịch vụ Thương mại XNK Long Hải JSC triển khai là một ví dụ tiêu biểu về mô hình hợp tác này. Với quy mô 5,77ha, dự án không chọn cách bê tông hóa mà ưu tiên bảo tồn văn hóa bản địa.

Kiến trúc khu nghỉ dưỡng sử dụng mái ngói âm dương đặc trưng của vùng cao, tạo sự hài hòa tuyệt đối với cảnh quan. Đặc biệt, việc ưu tiên tuyển dụng và đào tạo lao động địa phương không chỉ giải quyết bài toán việc làm mà còn giúp du khách có được những trải nghiệm chân thực nhất. Những nhân viên phục vụ chính là những nghệ nhân hát Soóng cọ, những người am hiểu từng con suối, cánh rừng, sẽ là người kể câu chuyện về quê hương mình một cách thuyết phục nhất.

Lời khuyên chuyên gia cho du lịch Bình Liêu

Để đạt được mục tiêu đón 50.000 lượt khách và doanh thu 50 tỷ đồng trong năm 2026, Bình Liêu cần chú trọng hơn nữa vào tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ. Phát triển du lịch cộng đồng không có nghĩa là làm du lịch 'nghiệp dư'. Người dân cần được đào tạo bài bản về kỹ năng giao tiếp, vệ sinh an toàn thực phẩm và quản lý lưu trú (homestay).

Đồng thời, việc bảo vệ môi trường và giữ gìn cảnh quan tự nhiên tại các điểm đến như cung đường biên giới hay các thác nước phải được đặt lên hàng đầu. Sự phát triển nóng mà thiếu kiểm soát có thể làm mất đi vẻ hoang sơ – vốn là 'đặc sản' quý giá nhất của Bình Liêu.

Với định hướng đúng đắn, lấy văn hóa làm nền tảng và người dân làm trung tâm, Bình Liêu chắc chắn sẽ trở thành điểm sáng trên bản đồ du lịch phía Bắc, là hình mẫu cho sự giao thoa hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn bản sắc dân tộc.